ADOS-2 dla dzieci – czym jest i jak wygląda badanie?
ADOS-2 to wystandaryzowane narzędzie obserwacyjne wykorzystywane podczas diagnozy spektrum autyzmu u dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Badanie pomaga specjaliście przyjrzeć się między innymi sposobowi komunikowania się dziecka, podejmowania kontaktu społecznego, zabawy oraz reagowania w określonych sytuacjach.
W przypadku dzieci spotkanie często przyjmuje formę wspólnej zabawy, rozmowy i wykonywania prostych aktywności. Nie jest to egzamin ani test wiedzy. Dziecko nie musi znać prawidłowych odpowiedzi i nie może badania „zdać” ani „oblać”.
ADOS-2 obejmuje kilka modułów dobieranych odpowiednio do wieku, poziomu rozwoju oraz sposobu posługiwania się mową przez badaną osobę.
Co oznacza skrót ADOS-2?
Nazwa pochodzi od angielskiego określenia Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition. W języku polskim ADOS-2 określa się jako protokół obserwacji diagnostycznej w kierunku autyzmu.
Badanie jest prowadzone według ustalonych zasad. Specjalista proponuje dziecku odpowiednio dobrane zadania i aktywności, które stwarzają okazję do obserwacji jego naturalnego sposobu komunikowania się, zabawy i nawiązywania relacji.
Dla jakich dzieci przeznaczone jest badanie ADOS-2?
ADOS-2 może być stosowany u dzieci o różnym poziomie rozwoju mowy — zarówno u małych dzieci, które jeszcze nie mówią lub posługują się pojedynczymi słowami, jak i u dzieci swobodnie prowadzących rozmowę.
Wybór odpowiedniego modułu nie zależy wyłącznie od wieku. Uwzględnia się również poziom mowy i aktualne możliwości rozwojowe dziecka. Narzędzie zawiera pięć modułów przeznaczonych dla różnych grup badanych.
O tym, który moduł będzie odpowiedni, decyduje osoba prowadząca badanie.
Jak wygląda badanie ADOS-2 u dziecka?
Przebieg spotkania zależy od wieku i poziomu rozwoju dziecka. U najmłodszych dzieci badanie zwykle przypomina wspólną zabawę. Specjalista może proponować zabawki, książeczki, obrazki lub aktywności wymagające współdziałania.
U starszych dzieci badanie może obejmować więcej rozmowy, opowiadania historii, omawiania ilustracji oraz pytań dotyczących emocji, relacji i codziennych doświadczeń.
Podczas spotkania specjalista obserwuje między innymi:
• sposób nawiązywania i podtrzymywania kontaktu,
• komunikację słowną i niewerbalną,
• wspólne pole uwagi,
• sposób wyrażania potrzeb i emocji,
• reakcję na próby rozpoczęcia interakcji,
• spontaniczną zabawę i wyobraźnię,
• wzajemność w kontakcie,
• powtarzalne zachowania lub specyficzne zainteresowania.
ADOS-2 wykorzystuje zabawę i rozmowę do zebrania informacji o komunikacji oraz funkcjonowaniu społecznym dziecka.
Czy rodzic jest obecny podczas badania?
Obecność rodzica zależy między innymi od wieku dziecka, wybranego modułu, zasad placówki oraz decyzji specjalisty.
W przypadku małych dzieci rodzic może pozostać w gabinecie, aby zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa. Zazwyczaj jest jednak proszony, aby nie podpowiadać, nie zachęcać do konkretnych reakcji i nie kierować przebiegiem zabawy, chyba że specjalista poprosi o udział.
Starsze dzieci mogą uczestniczyć w badaniu samodzielnie. Szczegółowe zasady powinny zostać przekazane opiekunowi przed rozpoczęciem spotkania.
Jak przygotować dziecko do ADOS-2?
Dziecka nie należy uczyć zadań ani ćwiczyć z nim określonych odpowiedzi. Wcześniejsze poznanie scenariusza badania mogłoby wpłynąć na jego zachowanie i utrudnić uzyskanie miarodajnej obserwacji.
Najlepiej przekazać dziecku prostą i zgodną z prawdą informację, na przykład:
„Pójdziemy na spotkanie z osobą, która będzie chciała z tobą porozmawiać i trochę się pobawić”.
Warto zadbać, aby dziecko:
• było wypoczęte,
• nie było głodne,
• miało ze sobą okulary lub aparat słuchowy, jeżeli ich używa,
• przyjęło stosowane na co dzień leki zgodnie z zaleceniem lekarza,
• miało wygodne ubranie,
• wiedziało, kto będzie mu towarzyszył.
Jeżeli dziecko ma szczególne potrzeby związane z komunikacją, ruchem, nadwrażliwością sensoryczną lub stanem zdrowia, należy poinformować o nich placówkę przed wizytą.
Ile trwa badanie ADOS-2?
Samo spotkanie obserwacyjne często trwa około 60-90 minut, ale czas może się różnić w zależności od wieku, potrzeb dziecka i stosowanego modułu.
Czy wynik ADOS-2 oznacza diagnozę autyzmu?
Nie. ADOS-2 jest ważnym narzędziem diagnostycznym, ale jego wynik nie powinien być jedyną podstawą rozpoznania albo wykluczenia spektrum autyzmu.
Zalecenia diagnostyczne podkreślają, że ocena dziecka powinna uwzględniać informacje z różnych źródeł, a narzędzia diagnostyczne nie mogą samodzielnie zastąpić całościowej oceny klinicznej.
Kiedy warto rozważyć diagnozę dziecka?
Rodzice mogą rozważyć konsultację ze specjalistą, gdy niepokoi ich rozwój komunikacji, sposób zabawy, kontakt z rówieśnikami lub reakcje dziecka na codzienne sytuacje.
Powodem do konsultacji mogą być między innymi:
• opóźniony rozwój mowy,
• utrata wcześniej nabytych umiejętności,
• ograniczone zainteresowanie kontaktem z innymi,
• trudności z prowadzeniem naprzemiennej rozmowy,
• brak lub ograniczona zabawa „na niby”,
• silne przywiązanie do rutyny,
• powtarzalne ruchy albo sposoby zabawy,
• bardzo intensywne i wąskie zainteresowania,
• nietypowe reakcje na dźwięki, światło, dotyk lub zapachy,
• trudności w rozumieniu zasad społecznych,
• problemy z nawiązywaniem relacji z rówieśnikami.
Pojedyncza cecha nie oznacza, że dziecko znajduje się w spektrum autyzmu. Podobne zachowania mogą mieć różne przyczyny, dlatego wymagają spokojnej i całościowej oceny specjalisty.
Czy ADOS-2 można wykonać u dziecka, które nie mówi?
Tak. ADOS-2 posiada moduły przeznaczone również dla dzieci, które nie posługują się mową albo używają pojedynczych słów.
W takiej sytuacji specjalista obserwuje nie tylko wypowiedzi, lecz także gesty, mimikę, sposób wyrażania potrzeb, reakcję na imię, wspólne pole uwagi, zabawę oraz podejmowanie kontaktu.
Brak mowy nie uniemożliwia przeprowadzenia obserwacji. Konieczne jest jednak dobranie odpowiedniego modułu do wieku i poziomu rozwoju dziecka.
Badanie ADOS-2 dla dzieci w Szczecinie
W Oko na dziecko prowadzimy badania ADOS-2 dla dzieci, u których rodzice lub specjaliści zauważają trudności dotyczące komunikacji, relacji społecznych, zabawy albo zachowania.
Badanie przeprowadza odpowiednio przygotowany specjalista. Moduł dobieramy do wieku, poziomu rozwoju i sposobu komunikowania się dziecka.
Przed spotkaniem wyjaśniamy rodzicom:
• jak przebiega badanie,
• czy rodzic będzie obecny w gabinecie,
• ile trwa wizyta,
• co obejmuje cena,
• kiedy zostanie omówiony wynik,
• czy ADOS-2 jest częścią pełnego procesu diagnostycznego.
